• Bądź aktywny w społeczeństwie. Działanie w grupie przynosi wiele korzyści i radości.
  • Masz prawo mieć swoje zdanie i wyrażać je ale uszanuj poglądy innych, oni też mają do tego prawo.
  • Czasem warto zatrzymać się, popatrzeć w dal ...
  • aby żyć pełnią życia.

11 Listopada 2018 r. - 100 lat odzyskania niepodległości

100 lat Niepodległej



b_250_250_16777215_00_images_800px_Wiatr_halny.jpg

Znamy to wszyscy: pogarszające się samopoczucie, rozdrażnienie, nieprzejezdne drogi. Porywisty, ciepły wiatr wiejący z południa to nie tylko zwiastun zmieniającej się pogody, ale to także sprawca apokaliptycznych niemal czasem sytuacji: potrafi łamać lasy, zrywać dachy z domów, niszczyć przewody elektryczne. Chorzy na serce będą się skarżyć na zaburzenia rytmu, osoby skłonne do depresji odczują nasilenie jej objawów.

Południowa Polska – od Podhala po Górny Śląsk – wie doskonale, czym jest wiatr halny. Najczęściej pojawia się jesienią i wiosną, wiejąc z górskich szczytów Karpat i Sudetów, czyli z hal, ku dolinom. Powstaje wskutek różnicy ciśnień po obu stronach łańcucha gór, wtedy, kiedy po słowackiej stronie jest wyż, a u nas niż. Halny jest typowym przykładem tak zwanego wiatru fenowego, zjawiska znanego w wielu krajach właściwie na całym świecie, wszędzie tam, gdzie są odpowiednio wysokie góry. Ponieważ Beskid Niski jest największym obniżeniem równoleżnikowej bariery górskiej Karpat, występują tu często, jak w żadnej części naszych gór, ciepłe i suche wiatry południowe, tzw. dukielski lub rymanowskie. Najczęstsze są późną jesienią, zimą i wczesną wiosną. Ich siła nierzadko dochodzi do 20 m/s (ok. 70 km/h), a z reguły przekracza 10 m/s. Wiatry te powodują dużą zmienność pogody.

Do tego żeby halny, czy inny wiatr tego typu powstał, musi zostać spełniony podstawowy warunek, bez którego nie będzie żadnego wiatru: różnica ciśnień. W przypadku halnego jest to różnica pomiędzy wysokim ciśnieniem na południowym wschodzie, a niżem na północnym zachodzie. Wówczas ciepłe i wilgotne powietrze przesuwa się z południa na północ, po drodze natrafiając na przeszkodę – ścianę Tatr. Halny tworzy się dzięki tak zwanemu falowemu ruchowi powietrza, powstającemu pod wpływem rzeźby terenu, dlatego halnego nie byłoby bez gór. Różnica ciśnień to matka halnego. Góry są jego ojcem. To one zmuszają przemieszczające się powietrze do wznoszenia się ponad ich grzbiety, z których następnie opada w kierunku dolin. Halny (a w naszym przypadku wiatr dukielski) wieje, kiedy wiatry wieją z południa, najczęściej w październiku i listopadzie, rzadziej w lutym czy marcu. Czesi mają swój odpowiednik halnego przy wiatrach północnych. Wspinając się po południowych zboczach naszych gór, powietrze stopniowo się ochładza. W wyniku oziębiania zawarta w nim para wodna nasyca się, a potem skrapla. Kiedy więc powietrze dotrze na szczyt, jest zimne i suche. Spadając w doliny ogrzewa się, średnio o 1 stopień Celsjusza na 100 metrów. Na zboczach wiatr nabiera prędkości niczym szusujący narciarz, spada w dolne partie Tatr i pędzi na Zakopane, nie oszczędzając domów, drzew i ludzi. Halny ma momenty ciszy i nagłych porywów. Jest kapryśny i denerwujący.

Żaden kraj, mający odpowiednio wysoki górski łańcuch, nie jest wolny od „uroków” tego jadowitego wiatru. Zmienia się tylko jego nazwa. My mamy wiatr halny, Niemcy, Szwajcarzy, Austriacy – swój alpejski „föhn”. Włosi nazwą go „favonio”, Hiszpanie „terral”, Grecy z okolic Aten – „lyvas”, w Chile wieje „puelche”, w Nowej Zelandii „Nor’wester”, w Argentynie „zonda”. Dość ciekawie opisywanym w literaturze jest „chinook” z Gór Skalistych. Dorobił się on nawet własnej legendy, która mówi, że nazwa ta oznacza „zjadacza śniegu”. Nie powinno nas to dziwić, kiedy wiemy już, „jak działa” wiatr fenowy, podnoszący w ciągu kilku chwil temperaturę powietrza tak, że śnieg topnieje w oczach. Ta cecha złośliwego „chinooka” stała się poważnym kłopotem dla organizatorów zimowych igrzysk olimpijskich w Calgary. Chinook jest w USA i w Kanadzie przedmiotem naukowych badań medycznych. Znajduje w nich potwierdzenie teza o niekorzystnym wpływie takich wiatrów na samopoczucie: udowodniono między innymi wzmożone skargi na migrenowe bóle głowy, zwane tam „chinookową migreną”, a także na bezsenność i drażliwość. Dodatkowo ciepłe masy powietrza, wiejące nad większymi ośrodkami miejskimi, wtłaczają w i tak zanieczyszczoną atmosferę jeszcze więcej pyłów, „przytrzymując” jak gdyby chłodniejsze, brudne powietrze w centrach miast i nie pozwalając mu wydostać się wyżej.

Zimą halny powoduje gwałtowne topnienie śniegu, który dosłownie znika w oczach. Wiosną wysusza glebę. Może zapobiec powodzi, powodując szybkie parowanie śniegu, lub przeciwnie – wywołać powódź prowokując roztopy. Kiedy sięga daleko w głąb lądu, przynosi susze. Największe ocieplenia po wiatrach tego typu zanotowano w USA, gdzie w ciągu kilku minut temperatura wzrosła o 20 stopni Celsjusza. W górach wiatr halny prowokuje lawiny i łamie drzewa. Może trwać od kilku godzin do kilku dni, ale często się  powtarza. Statystyki dotyczące wpływów halnego na ludzi i zwierzęta, obejmują poza zwiększoną liczbą samobójstw i ataków nerwowych, pogryzienia przez psy, wezwania policji w sprawie domowych awantur, poniesienia przez konie, poronienia i nagłe zgony. Halny ma wpływ na układ nerwowy, układy krążenia i oddechowy. Pod jego wpływem krew zmienia krzepliwość, bolą zęby, „rwą” kości. Objawy złego samopoczucia wiązane z wiatrem halnym noszą nazwę „choroby fenowej”. Ciekawostką jest jednak fakt, że np. szwajcarskie sądy biorą niekiedy pod uwagę te atmosferyczne zaburzenia jako okoliczności łagodzące przy ferowaniu wyroków. Bo kiedy wieje, wszystko może się zdarzyć…

 

Dodaj komentarz

Pamiętaj o najważniejszej zasadzie Regulaminu forum i komentarzy: (...) nie obrażaj nikogo ani nie groź nikomu – naruszasz w ten sposób dobra osobiste osób trzecich (...)
Publikując swój komentarz wyrażasz zgodę na przestrzeganie zasad Regulaminu.
Pełna treść Regulaminu forum i komentarzy znajduje się tutaj.


Kod antyspamowy
Odśwież

Komentarze  

Janio
+8 # Janio 2019-01-13 21:29
Artykul na czasie :)
Odpowiedz | Odpowiedz z cytatem | Cytować | Zgłoś administratorowi
Zaria
+8 # Zaria 2019-01-15 12:32
Ciekawy tekst :)
Odpowiedz | Odpowiedz z cytatem | Cytować | Zgłoś administratorowi
redaktor
+7 # redaktor 2019-01-23 22:28
Ciekawe teksty dopiero przed nami :)
Odpowiedz | Odpowiedz z cytatem | Cytować | Zgłoś administratorowi
phoca_thumb.jpg

Koszty i zyski

  Otwarcie w 2018 roku – po ponad 9 latach budowy – Hali Sportowej w Nowym Żmigrodzie niemalże od ra....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_interpelacja.jpg

Kategoria: niedopowiedzenia…

    24 stycznia br. portal jaslo4u.pl poinformował, iż radny powiatowy Grzegorz Pers złożył na ręce Staros....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_800px_Wiatr_halny.jpg

Dukielski wiatr

Znamy to wszyscy: pogarszające się samopoczucie, rozdrażnienie, nieprzejezdne drogi. Porywisty, ciepły wiatr wiejący z....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_bbg.jpg

Z Nowym Rokiem, nowym krokiem … budżet uchwalono

   Po obejrzeniu sesji budżetowej online trudno się oprzeć wrażeniu, że w sumie nic się nie wydarzyło, bo jak....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_PTTK_POKOLENIA.jpg

ŻKG - propozycje wycieczek

 17 października 2018 roku w Nowym Żmigrodzie został powołany Żmigrodzki Klub Górski. Jak wynika z naszych n....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_Odznaka-Korona-Beskidu-Niskiego.png

Korona Beskidu Niskiego

  Cóż… Jedni zbierają znaczki, inni rzadkie motyle, a ci najzamożniejsi szczycą się kolekcją zabyt....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_yczenia.jpg

Boże Narodzenie

Zdrowych, spokojnych spędzonych w rodzinnym gronie świąt Bożego Narodzenia życzy redakcja Obserwatora Żmigrodzkiego....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_spowiedz_adwentowa.jpg

Spowiedź adwentowa

Nie zapomnijmy pojednać się z Bogiem i ludźmi aby przeżyć w radości Święta Bożego Narodzenia... Poniżej informacja o sp....

Czytaj więcej:
b_250_250_16777215_00_images_ranking.jpg

Ranking zmian zadłużenia

  Określenie „zadłużył gminę!” jest prawdopodobnie nie tylko najczęściej używanym, ale też najskutec....

Czytaj więcej:

Najnowsze komentarze

  • Koszty i zyski
    • Grzesiek Grzesiek 19.02.2019 10:38
      Mówi pan redaktor, że pytanie należy zadać Pani Dyrektor. Pan redaktor w to wierzy?

      Czytaj więcej...

       
    • redaktor redaktor 19.02.2019 10:17
      Pytanie o stawki należy zadać pani Alicji Witkowskiej, Dyrektorowi SP w Nowym ...

      Czytaj więcej...

       
    • Grzesiek Grzesiek 19.02.2019 09:45
      A ja mam pytanie, którego tu nikt nie zadał: kto wymyślił takie stawki za wynajem ...

      Czytaj więcej...

  • Przed wyborami sołtysów
    • redaktor redaktor 19.02.2019 10:10
      W zapytaniu skierowanym do Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego zadaliśmy dwa ...

      Czytaj więcej...

       
    • Mariusz Mariusz 18.02.2019 23:21
      Sam nie wiem od czego to zależy, ale z chęcią się tego dowiem śledząc tę stronę.

      Czytaj więcej...