59 CommentsŻMIGRÓD STARY
Jak sama nazwa wskazuje, Żmigród Stary powstał i założony został przed Żmigrodem Nowym, który go wyprzedził, stał się miejscem obronnem i miastem, podczas, gdy Żmigród Stary pozostał wsią. Żmigród Stary graniczy na zachód ze Żmigrodem Nowym i Kątami, na południe z Łysą górą, na wschód z Draganową, na północ z Siedliskami. Przez wieś przechodzą potoki: „Parsk“ i „Niegłoszcze“. W granicach wsi znajduje się las, zwany Starożmigrodzkim. Gleba przeważnie glinka, na której sieją najwięcej owsa, chociaż udają się i inne rodaje zboża. We wsi jest jedna pasieka. Z rzemieślników jest 3 kowali. Najwięcej nazwisk familijnych jest: Wielgosz, Więcek, Murgał.
Wieś jest bardzo dawna, gdyż już w roku 1326 był proboszcz w Starym Żmigrodzie. W roku 1462 Katarzyna, małżonka Pawła Gołuchowskiego, a wdowa 1. v. po Czesławie Wojszyku, II v. po Mikołaju Stadnickiem, najwyższym podkorzym królewskim, zapisuje 100 grzywien otrzymanych od poprzedniego męża swego Mikołaja Stadnickiego na swojej ojcowiźnie Łyso górze, Starym Żmigrodzie, Siedliskach, Leszczynach, dzieciom poprzedniego męża swojego Mikołajowi Stadnickiemu i Katarzynie, żonie Jana Trzecieskiego.
Długosz pisze następująco o Starym Żmigrodzie: Żmigród Stary ma w sobie kościół parafialny, a właścicielami jego są: Jan Stadnicki, herbu Drużyna i Jan Czesław Wojszyk, herbu Powała. Były łany kmiecie, z których płacono dziesięcinę kanonikowi kantorowi św. Floryana. Zwozili ją własnymi wozami. Wartość jej obliczono na 12 grzywien. Były również karczmy, zagrody, folwark. W roku 1581 należał Żmigród Stary do Mikołaja Stadnickiego; było wtedy łanów kmiecich l0½, komorników z bydłem 6.
Według sprawozdania rewizorów z roku 1677 był Stary Żmigród przez zbójców zrujnowany, którzy mieszkańcom nie tylko bydło zabrali, ale i kościół, w którym chłopi mieli swoje schowania, w dzień Bożego Ciała (r. 1677) zrabowali, a nawet Najśw. Sakrament z monstrancyą wzięli. W spomnianym roku było w całej wsi dwanaście chałup, z których podymne płacili, a dwanaście było całkowicie opustoszałych. Później miał Stary Żmigród tych samych właścicieli co i Nowy.
W czasie konfederacyi barskiej wioska ta poniosła następujące ofiary: W roku 1769 dnia 11 marca zapłaciła pogłównego 46 złp. 25 gr., w roku 1769 dnia 2 października zapłaciła pogłównego 46 złp. 25 gr., w roku 1770 dnia 16 marca zapłaciła pogłównego 46 złp. 25 gr., w roku 1770 dnia 16. września zapłaciła pogłównego 46 złp. 25 gr., w roku 1771 dnia 19 stycznia zapłaciła pogłównego 46 złp. 25 gr.
Parafia była już w roku 1326. Jak wspomniałem przy Żmigrodzie Nowym, biskup krakowski, Jan Konarski, wcielił Żmigród Stary do parafii Żmigród Nowy. Józef II utworzył na nowo parafię w Żmigrodzie Starym. Według szematyzmu dyecezyi przemyskiej, wybudowany został kościół parafialny w roku 1500. Jest to kościół murowany, wsparty na zewnątrz z jednej strony 7-ma skarpami, a z drugiej dwoma, jednonawowy z sufitem drewnianym. Wejście do kościoła stanowi parter wieży kościelnej murowanej, której drugie piętro jest drewniane. Na wieży znajdują się trzy dzwony: jeden z napisem Gottfried Schnelrad me fecit a. d. 1731, Wratislaviae, dwa inne z przeszłego wieku. Do kościoła przybudowana została kapliczka i zakrystya. W wielkim ołtarzu znajduje się figura św. Katarzyny, w górze obraz Najśw. Rodziny, a na zasuwie Serce Pana Jezusa. Po stronie ewangelii ołtarz poświęcony św. Antoniemu, w górze obraz Adama i Ewy. Po stronie ewangelii znajduje się kaplica, a w niej obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus; w górze obraz św. Trójcy. Po stronie epistoły jest ołtarz P. Jezusa na krzyżu. W kościele znajduje się stara chrzcielnica kamienna. W zakrystyi murowanej; sklepionej, znajdują się dwa stare ornaty; na jednym, o którym ks. Biskup Fischer mniema, że może pochodzi z w. XV. na kolumnie środkowej w górnej części P. Jezus na krzyżu, obok Najśw. Marya Panna i św. Jan, w dolnej części św. Andrzej i św. Paweł, na przedniej kolumnie u góry P. Jezus między łotrami, a na dole Matka Boska. Drugi stary ornat zrobiony z pasu polskiego. Znajduje się również stara szafka, a na niej napis: Ojcze nasz. Katarzyna Szyndacka uczyniła Wotum za życia swego Bogu na cześć i chwałę, Zaczem uprasza o Zdrowaś Marya... fundatorka Roku Pań. 1791, d. 30 sier. Zakrystya zamknięta jest drzwiami z żelaza kutego, ozdobiona rozetami.
Przy kościele staro-żmigrodzkim pracowali następujący kapłani: wspomniany w r. 1326 Mikołaj. Pod rok 1479 wspomniany Piotr pleban, przedtem proboszcz Starego Żmigroda, a teraz ze Sokoliny. W latach 1481—1489 wspomniany jest Mikołaj Stadnicki ze Żmigrodu, kanonik sandomierski, pleban w Starym Żmigrodzie. Po przyłączeniu Żmigrodu Starego do Nowego, przybywali tu wikarzy, o ozem wspomina wizyta Kazimierskiego. Od roku 1740 pracowali następujący kapłani przy kościele żmigrodzkim : Jan Andrzej Kolankiewicz 1754, Grzegorz Bełczyński 1754—1760, Melchior Kuligowski 1760—1768, Andrzej Kubicki 1768—1770, Jakób Dubiszowski 1770—1803, Józef Modła 1804—1838, Jan Styka 1839—1848., August Przylibski 1849— 1857, Jan Scholz 1857—1877, Ignacy Kędra 1877—1903, który stargawszy swe siły w pracy parafialnej, mieszka jako emeryt w Żmigrodzie Nowym, Franciszek Wilczewski od r. 1904. Obecny proboszcz zbiera wkładki na nowy kościół i na budowę domu parafialnego, w którymby mogły się odbywać posiedzenia związku katolickiego.
We wsi nie ma szkoły. Kasa gminna wynosi 4.584 k 62 h. Do parafii należą: Głojsce (powiat Krosno), Łysa góra i Siedliska. Za zniesione prawa pańszczyźniane zapłacono 7.417 zł 7½ kr. m. k.
Część statystyczna. Żmigród Stary liczy na obszarze gminnym 703 mieszkańców; na obszarze dworskim nikt nie mieszka; mniejsi posiadacze mają 463 hk. 8 a. 27 m2; posiadłość większa ma 100 hk. 12. 86 m2; na lasy przypada 107 hk. i z tego na lasy kościelne 44 hk.; na lasy prywatne 103 hk.
TOKI. Wieś Toki leży u ujścia Iwli do Wisłoki, z prawego brzegu, przy gościńcu z Jasła do Żtnigroda, w odległości 3,3 km od Żmigroda. W środku wsi oddziela się od gościńca na wschód droga do Kobylan. Brzeg Wisłoki wznosi się 271 m., ku płn. teren sięga 369 m. Wieś graniczy na płn.-zach. z Gorzycami, na płn. z Łężynami, na wsch. z Sadkami, na płd. z Grabaniną i Żmigrodem.
Toki wspomniane są pod rok 1490. W roku tym poświadcza król Kazimierz Jagiellończyk, że Jan Wojszyk ze Żmigrodu, małżonce swej Jadwidze, córce śp. Zirkowskiego zapisuje 2000 grzywien wiana i posagu na połowie swych części, a mianowicie na mieście Żmigrodzie i na wsiach Łysej górze, Tokach, Mytarzu, Myścowej, Chorwackiej Woli i Grabiu (powiatu bieckiego). Pisze o tej wsi Długosz, że były w niej łany kmiecie, z których dawano dziesięcinę snopową kanonikowi pierwszej prebendy św. Floryana w Krakowie, a zwozili ją kmiecie na własnych wozach.
W roku 1581 należały Toki do Mikołaja Stadnickiego i było we wsi łanów kmiecich 4, zagrodników z rolą 2, komorników z bydłem 2, sołtysi łan 1. Za zniesione prawa pańszczyźniane wypłacono 4851 zł 32½ kr. m. k. W przeszłym wieku należała do Jana Lewickiego. Obecnie należy do hr. Franciszki Potulickiej. We wsi niema kasy gminnej. Dnia 6 października 1905 r. powstał pożar w gminie tej i zniszczył kilkanaście gospodarstw doszczętnie ze wszystkimi budynkami, z całym plonem, tak, że nawet zbiór kartofli jeszcze nie schowany, uległ spaleniu. Pogorzelcy stracili w pożarze 40.000 kor. Szkoda zupełnie nie była ubezpieczona. Po tym pożarze powoli pogorzelcy odbudowują się.
Część statystyczna. Toki liczą na obszarze gminnym 411 mieszkańców; na obszarze dworskim 2; posiadłość mniejsza ma 137 hk. 72 a. 8 m2; większa posiadłość 136 hk. 51 a. 99 m2; na lasy przypada 147 hk.; z tego na lasy gminne 5 hk.; na lasy prywatne 141 hk.
Analizując historie poszczególnych miejscowości opisanych w dziele ks. W. Sarny należy pamiętać, że ich Autor pisał swoje dzieło na początku XX wieku będąc wiejskim proboszczem w Szebniach. Jak sam pisze „/…/ Korzystałem, o ile mogłem, z wszystkich wydanych źródeł do historyi Polski, które przyłączam na odnośnych miejscach. Starałem się opracować opis powiatu jak najlepiej, ale, jeśliby krytycy moi dostrzegli jakie braki, proszę, niech baczą na to, ze pracowałem na wsi, gdzie nie mogłem ani zasięgnąć rady, ani nie mogłem mieć pod ręką dzieł wszystkich; proszę również i na to zwrócić uwagę, ze nie jestem historykiem zawodowym i że mogłem mej pracy poświęcić nieliczne chwile, wolne od mych obowiązków i duszpasterskich i społecznych i od pracy nad historyą Biskupów Przemyskich. /…/”. Mamy nadzieję, ze dzięki naszym Czytelnikom, historię każdej z przedstawionych miejscowości będzie można uzupełnić.
